Je kent het gevoel wel: een lange, drukke werkdag achter de rug en eindelijk tijd om te ontspannen. Maar daar heb je eigenlijk geen fut meer voor. Of je denkt al voorsprong te nemen door nog even verder te werken. Echt opladen doe je dus niet, en de volgende ochtend begin je uitgeput aan een dag die je weer geen voldoening geeft.
Waarom is het toch zo moeilijk om bewust te kiezen voor herstel, net op de momenten dat we het het hardst nodig hebben? Dat heeft te maken met de recovery paradox, en het beïnvloedt je welzijn meer dan je denkt.
De nood aan herstel... en de valkuil
Elke (werk)dag vraagt energie. Of het nu deadlines, meetings of complexe taken zijn: ons brein en lichaam verwerken constant prikkels. Dat is op zich geen probleem, zolang je tussendoor en na je werk voldoende herstelt. Pauzes, ontspanning en activiteiten die je loskoppelen van je werk, helpen om belasting af te bouwen en je batterijen weer op te laden.
En daar wringt het schoentje. Want wie zich na een werkdag gespannen of uitgeput voelt, heeft net méér nood aan een opkikker… Maar paradoxaal genoeg zijn we in die toestand minder geneigd om actief te investeren in ons herstel. In plaats daarvan kiezen we vaker voor passieve ontspanning, zoals eindeloos scrollen of gedachteloos series kijken.
De vicieuze cirkel van stress
Stress en negatieve emoties zoals frustratie en angst halen je energie en motivatie omlaag. Gaan sporten, tokkelen op je gitaar, afspreken met vrienden of uitgebreid koken thuis? Ook al zijn het dingen die kunnen helpen om je gedachten écht te verzetten en je net energie kunnen geven, je hebt er simpelweg geen fut voor. Zo ontstaat een vicieuze cirkel.
Onvoldoende herstel in je vrije tijd zorgt ervoor dat je de volgende werkdag vermoeid begint, waardoor je ’s avonds opnieuw comfort zoekt in snelle, gemakkelijke ontspanning – die je opnieuw niet oplaadt. En we zijn vertrokken. Het wordt moeilijker en moeilijker om de juiste keuzes te maken.
Onvoldoende herstel in je vrije tijd zorgt ervoor dat je de volgende werkdag vermoeid begint, waardoor je 's avonds opnieuw comfort zoekt in snelle, gemakkelijke ontspanning - die je opnieuw niet oplaadt.
Doorbreek de paradox
Die vicieuze cirkel kan op termijn leiden tot een chronisch energietekort, allostatische overbelasting en gezondheidsproblemen. Dat willen we natuurlijk vermijden. Hoe? Door deze neerwaartse spiraal bewust te doorbreken.
Wij tippen een paar concrete handvaten daarvoor – niet alleen voor het individu, maar ook voor de leidinggevende(n) en organisatie.
Wat kan je als medewerker zelf doen?
- Maak van herstel een bewuste gewoonte – Plan herstelmomenten in op voorhand, zodat je er niet over hoeft na te denken. Een vaste sportavond, een korte wandeling na het eten of een boek lezen voor het slapengaan kunnen helpen om je brein te ‘resetten’.
- Focus op kleine stappen – Denk niet te groot. Je hoeft niet meteen een uur te gaan hardlopen. Zelfs vijf minuten beweging, een korte ademhalingsoefening of een telefoontje met een vriend(in) kan al een verschil maken.
- Creëer een duidelijke overgang tussen werk en privé – Zorg voor een ritueel dat je helpt om mentaal los te koppelen van je werkdag. Dat kan een wandeling zijn, andere kleren aantrekken of je dag afsluiten met een korte reflectie.
- Leg de lat niet te hoog – Herstellen is geen extra taak op je to-dolijst. Het draait niet om presteren, maar om opladen. Kies iets wat je oprecht plezier en ontspanning geeft – het gaat niet enkel om wat je doet, maar ook om hoe je je erbij voelt.
De verantwoordelijkheid voor herstel ligt niet alleen bij het individu. Werkgevers en leidinggevenden hebben een niet te onderschatten impact op hoe makkelijk of moeilijk het is om écht te herstellen.
Wat kunnen leidinggevenden en organisaties doen?
De verantwoordelijkheid voor herstel ligt niet alleen bij het individu. Werkgevers en leidinggevenden hebben een niet te onderschatten impact op hoe makkelijk of moeilijk het is om écht te herstellen.
- Normaliseer pauzes en herstelmomenten – Als leidinggevende geef je het goede voorbeeld door zelf pauzes te nemen en je team aan te moedigen om hetzelfde te doen. Creëer een cultuur waarin herstel geen zwakte is, maar een noodzaak.
- Zorg voor realistische werkdruk en verwachtingen – Werknemers die constant over hun grenzen moeten gaan, hebben minder kans om goed te herstellen. Bespreek werkdruk en kijk waar je als organisatie kan bijsturen.
- Stimuleer psychologische deconnectie – Moedig medewerkers aan om buiten werkuren niet bereikbaar te zijn en creëer een omgeving waarin dat ook effectief kan. Een ‘recht op deconnectie’ moet meer zijn dan een mooie intentie.
- Bied ondersteuning aan – Workshops over het beter managen van werkdruk en stress, fysieke activiteit stimuleren of informele check-ins kunnen helpen om werknemers bewust te maken van het belang van herstel en mentaal welzijn.
Wisselwerking tussen welzijn en werkdruk
Als je na een werkdag wél nog energie over hebt, is de kans groot dat je kiest voor iets dat je helpt om te herstellen van alle werkgerelateerde stressoren. Lees: iets waarvan je tot ontspanning komt en waarbij je helemaal gedeconnecteerd bent van je job. Zo start je de volgende dag opnieuw met opgeladen batterijen.
Je kan de wisselwerking tussen welzijn en werkdruk dus ook naar je hand zetten – ze werkt in beide richtingen. Daarom is het zo belangrijk om bewust te kiezen hoe je gaat herstellen van een baaldag ’s avonds (of van een baalweek in het weekend).
De 'recovery paradox' is een val waar we allemaal wel eens intrappen. Neerploffen in de zetel met je gsm in de hand of je laptop op je schoot is verleidelijk én gemakkelijk.
Herstel begint met bewust kiezen
De ‘recovery paradox’ (Sonnentag, Cheng & Parker, 2022) is een val waar we allemaal wel eens intrappen. Neerploffen in de zetel met je gsm in de hand of je laptop op je schoot is verleidelijk én gemakkelijk. En soms is zo’n avondje niksen (of zelfs werk inhalen) misschien exact wat je nodig hebt – you do you.
De boodschap die we vanuit How’s Work graag meegeven is heel simpel: probeer bewust om te gaan met je ontspanning. En probeer vanuit je organisatie ook een omgeving te creëren waarin herstel mogelijk is. Want wie welzijn op de agenda zet, zorgt voor fitte mensen die zich beter voelen – en uiteindelijk ook beter presteren.
Klaar om dieper te duiken?
Op zoek naar meer strategieën om je mensen te helpen beter te deconnecteren? Geef ons een seintje!
