Precrastinatie: niet uitstellen, maar té snel afwerken
Niet alles hoeft NU: prioriteiten stellen is een kunst
We kennen allemaal procrastinatie: irrationeel uitstelgedrag. Precrastinatie is het tegenovergestelde, en minstens even verraderlijk. Het betekent dat je dingen te snel wil afhandelen, zonder erbij stil te staan of dat wel nodig of efficiënt is. In deze blog gaan we dieper in op waarom we dat doen, inclusief tips om die reflex bij te sturen.
Precrastinatie in actie: twee voorbeelden
Je ziet thuis dat de vaatwasser klaar is en laadt die nog snel uit, ook al kom je daardoor te laat op je werk. Of je krijgt een vraag van je collega die helemaal niet dringend is (dat staat zelfs letterlijk in de mail), maar je stuurt toch meteen een uitgebreid antwoord – ten koste van de taak die écht prioriteit had. Herkenbaar?
Waarom ‘makkelijk’ soms moeilijker is
Psycholoog David Rosenbaum onderzocht dit fenomeen in een experiment. Hij liet studenten één van twee emmers water verplaatsen. De ene stond vlakbij, de andere veel dichter bij de eindbestemming.
Het is natuurlijk logisch om de laatste emmer te kiezen, want dat spaart je wat energie. Maar wat deden de meeste studenten? Ze pakten direct de eerste emmer op. En dat heeft alles te maken met hoe onze hersenen in elkaar zitten: je krijgt namelijk een dopamineboost omdat je een (deel van een) taak kan afvinken.
Snel wat mails checken en versturen geeft je een zekere kick, in tegenstelling tot je urenlang concentreren op een belangrijk rapport.
Ons brein kiest voor snelle beloning
Een belangrijke reden waarom we zo gevoelig zijn voor precrastinatie, is dat ons brein ingesteld is op genot dat we op korte termijn kunnen bereiken. Taken ‘oppakken’ voelt goed doordat er dopamine vrijkomt. Dat onderdrukt even ongemakkelijke gevoelens, zoals de stress of onzekerheid van een grotere taak die eigenlijk je aandacht verdient.
Daardoor kiezen we vaak niet voor wat belangrijk is, maar voor wat ons nu direct oplucht. Snel wat mails checken en versturen geeft je een zekere kick, in tegenstelling tot je urenlang concentreren op een belangrijk rapport. Dat verklaart waarom het zo moeilijk is om de verleiding van kleine taakjes te weerstaan – zelfs als we rationeel weten dat ze ons niet verder helpen.
Kleine taken ontlasten je geheugen
Naast die dopamineboost is er nog een belangrijke reden waarom we ons laten verleiden door ‘quick wins’. Wanneer je een taak afrondt (hoe klein die ook is), hoef je ze niet meer te onthouden. Er valt een cognitieve last weg, waardoor je werkgeheugen terug ruimte krijgt. Alsof je een openstaand tabblad in je hoofd kan sluiten.
Dat zou wel eens de reden kunnen zijn waarom mensen vaak taken met korte deadlines verkiezen boven taken met een lange deadline, ook al zijn ze even moeilijk. We kiezen liever voor ‘snelle winst’, want ons brein wil gewoon af van dat rammelende taakje op de achtergrond. Logisch? Ja. Help je jezelf er echt mee? Niet altijd.
Als je steeds het ‘laaghangend fruit’ bent aan het plukken, schuif je de échte appels - de belangrijke, inhoudelijke taken - altijd maar voor je uit.
Mentale ruimte creëren… ten koste van de juiste focus
Grotere taken verdwijnen natuurlijk niet. Als je steeds het ‘laaghangend fruit’ bent aan het plukken, schuif je de échte appels – de belangrijke, inhoudelijke taken – altijd maar voor je uit.
Paradoxaal genoeg leidt precrastinatie zo alsnog tot… procrastinatie. Of je krijgt misschien het gevoel dat je een chronisch tijdsgebrek hebt. Want je bent eigenlijk wel de hele dag bezig, maar raakt niet vooruit met wat er écht toe doet.
Competitie tussen doelen
Alsof het allemaal nog niet moeilijk genoeg is, speelt er ook nog een derde factor mee. Onderzoekers Ji Hoon Jhang en John Lynch ontdekten namelijk dat ons brein continu doelen tegen elkaar afweegt.
Concreet: de taak die je op een bepaald moment uitvoert, “concurreert” met andere taken en doelen die in je hoofd blijven sluimeren. Dat verklaart waarom we ons vaak rustelozer voelen naarmate we meer onafgewerkte taken meeslepen: elke dag lijkt druk, ook al valt je workload in de praktijk misschien best mee.
De prijs van kortetermijndenken
Het vervelende is dat mensen door die focus op de korte termijn soms ook plezierige of belangrijke momenten laten schieten. Denk maar aan de sportles die je afzegt, het inspirerende netwerkevent waar je uiteindelijk niet geraakt, of momenten met familie of vrienden die je aan je laat voorbijgaan.
Je brein kiest instinctief voor gemak, ook al zou je op langere termijn veel meer baat hebben bij zulke activiteiten. Iets wat we eerder al uit de doeken deden in onze blog over de recovery paradox. Om niet te vervallen in precrastinatie, is het – net zoals bij herstel – nodig om bewuste keuzes te maken.
De voor- en nadelen van precrastinatie
Het klinkt misschien als een grote slecht-nieuws-show nu. Maar, ter herinnering, er zitten wel degelijk ook voordelen aan precrastinatie:
- Mentale ontlasting: kleine taken meteen uitvoeren maakt ruimte vrij in je werkgeheugen. Dat kan rust geven.
- Snelle actie: soms kan het helpen om momentum op te bouwen, bijvoorbeeld bij repetitieve of eenvoudige taken.
Alleen zijn de nadelen minstens even groot:
- Verlies van focus: je wordt continu weggetrokken van je prioriteiten.
- Schijnproductiviteit: je bent druk bezig, maar je boekt geen wezenlijke vooruitgang.
Uitputting: door telkens in te gaan op impulsen, put je je brein uit en blijft er minder energie over voor de écht belangrijke taken.
Precrastinatie is geen fout, het is een automatische respons van je brein. Maar je kan die reflex leren herkennen en bijsturen
Wat kan je concreet doen?
Zoals zo vaak, gaat het om het zoeken naar de juiste balans: erkennen dat precrastinatie soms verlichting geeft, maar tegelijk beseffen dat je er niet te vaak in mag meegaan. Een aantal concrete tips om daarin te slagen:
- Zie precrastinatie voor wat het is: een mentale reflex, geen prioriteit.
- Weersta de drang om kleine taken meteen af te vinken. Parkeer ze bewust op een to-do-lijst zodat ze je werkgeheugen niet blijven belasten.
- Creëer duidelijke ‘singletasking’ momenten. Wat is nú het belangrijkste? Al de rest mag even wachten.
- Beperk de triggers om je heen: sluit je inbox, zet meldingen uit, werk in focusblokken.
Bij How’s Work geloven we niet in schuldgevoel, wel in inzicht. Precrastinatie is geen fout, het is een automatische respons van je brein. Maar je kan die reflex leren herkennen en bijsturen. Zodat jij weer de taak oppakt die het meeste zín heeft. Niet de eerste die je tegenkomt.
LINK
Speciaal voor HR- en Learning & Development-professionals organiseren we trouwens op 20 oktober het webinar “Van FOMO naar Focus”. Daarin gaan we dieper in op de kunst van focus op de werkvloer. Inschrijven is gratis, maar de plaatsen zijn beperkt. Hopelijk tot dan!
