“Laat je emoties thuis.” Laat ons liever beginnen met deze boutade meteen uit de weg te ruimen. Emoties zijn geen jas die je ’s ochtends aan de kapstok hangt wanneer je je werkplek binnenwandelt. Ze zitten verweven in hoe we denken, beslissen en samenwerken. De vraag is: hoe ga je er (beter) mee om?
Emoties hebben lange tijd een slechte reputatie gehad. Ze werden gezien als iets dat rationeel denken in de weg staat; iets wat je best onder controle houdt om professioneel te blijven. Maar dat beeld klopt niet helemaal – we komen er straks nog op terug.
Vandaag weten we dat emoties net een cruciale rol spelen in ons functioneren, zowel privé als professioneel. Ze helpen ons om prioriteiten te stellen en beslissingen te nemen. Zo dwingt verdriet ons bijvoorbeeld tot bezinning. Omgekeerd kan boosheid je de nodige energie geven om in actie te komen.
In feite bevatten emoties waardevolle informatie. Tenminste, als je leert om ze juist te interpreteren en te reguleren. Dan hebben we het over emotionele intelligentie: het vermogen om je eigen emoties en die van anderen te herkennen, te begrijpen en er gepast naar te handelen.
Op de werkvloer wordt soms verwacht dat mensen hun emoties “gewoon onder controle houden”. Alsof het een bewuste keuze is om kalm te blijven in een stressvolle meeting. Of om niet gefrustreerd te raken wanneer iets fout loopt. Of om geen jaloezie te voelen als je hoort dat iemand meer verdient dan jou.
Emotieregulatie is geen kwestie van wilskracht alleen, maar van training. Je kan niet beslissen om minder stress te voelen, net zoals je niet beslist om plots een sixpack te hebben. Wat je wél kan doen, is oefenen hoe je met die stress omgaat. En zoals bij elke vaardigheid begint dat bij inzicht, gevolgd door kleine, herhaalbare acties.
Wat volgt zijn drie strategieën voor meer emotioneel evenwicht. Zeker ook handig voor wie op zoek is naar handvaten om de vicieuze cirkel van stress te doorbreken.
Wie emoties systematisch onderdrukt, merkt vaak dat ze later sterker terugkomen.
Wanneer emoties opkomen, hebben we de neiging om ze zo snel mogelijk weg te duwen. We leiden onszelf af, rationaliseren wat er gebeurt, verdoven onszelf en/of proberen gewoon door te gaan. Dat is begrijpelijk, maar zelden effectief.
Wie emoties systematisch onderdrukt, merkt vaak dat ze later sterker terugkomen. Bovendien mis je zo de informatie die erin zit. Een eerste stap in emotieregulatie is daarom verrassend eenvoudig, maar niet per se evident: stilstaan bij wat je voelt.
Dat kan door jezelf vragen te stellen zoals:
Vaak zijn emoties snel, automatisch en gebaseerd op eerdere ervaringen. Je brein probeert je zo te beschermen, maar slaat daarbij soms de bal mis. Een opmerking van een collega voelt dan plots als zware kritiek. Een mail zonder emoji lijkt afstandelijk of zelfs vijandig. Of je denkt dat het jouw schuld is als je leidinggevende slechtgezind is.
Emoties kunnen je denken dus niet alleen richting geven, ze kunnen het ook vertekenen. Zeker wanneer je emoties niet goed herkent of benoemt, bestaat het risico dat ze je interpretatie van de werkelijkheid gaan kleuren. Dat noemen we affectieve denkfouten.
Stilstaan bij wat je voelt, creëert ruimte om die denkfouten te herkennen. Het is trouwens geen toeval dat neuroloog Steven Laureys een boek schreef over meditatie: onderzoek toont aan dat je emoties benoemen, de activiteit van de amygdala kalmeert. Je kan dan beter het onderscheid maken tussen wat je denkt en wat je voelt. Je wordt minder meegesleept en krijgt meer grip op je reactie.
Reguleren betekent niet dat je emoties onderdrukt of wegwerkt.
Eens je een emotie herkent, komt de volgende stap: wat doe je ermee? Reguleren betekent niet dat je emoties onderdrukt of wegwerkt. Zoals we net aanhaalden, betekent het dat je bewust kiest hoe je ermee omgaat.
Soms houdt dat in dat je even afstand neemt van een situatie, bijvoorbeeld door een korte pauze te nemen of bewust te vertragen. Zo geef je jezelf de tijd om je fysiologische reactie (denk aan spanning of een verhoogde hartslag) te laten zakken, zodat je niet vanuit impuls handelt.
In andere gevallen kan het net helpend zijn om het gesprek aan te gaan en je emoties te delen met iemand die kan luisteren. Niet om je gelijk te halen, maar om je perspectief te verruimen: door dingen uit te spreken, merk je vaak dat je verhaal minder absoluut wordt en er meer nuance ontstaat.
We zijn geneigd om vooral bezig te zijn met negatieve emoties zoals stress, frustratie of onzekerheid. Terwijl positieve ervaringen minstens even cruciaal zijn voor ons welzijn. Ze dragen bij aan herstel, versterken relaties en maken ons veerkrachtiger.
Op de werkvloer kan je daar als leidinggevende bewust op inzetten door successen te benoemen, waardering uit te spreken en momenten van voldoening niet zomaar voorbij te laten gaan.
We kijken snel naar het individu (“die persoon moet beter leren omgaan met stress”), maar verliezen daarbij soms de context uit het oog.
Een vaak vergeten aspect van emotioneel evenwicht: de omgeving waarin je werkt. We kijken snel naar het individu (“die persoon moet beter leren omgaan met stress”), maar verliezen daarbij soms de context uit het oog. Terwijl die net een enorme impact heeft.
Onduidelijke verwachtingen, constante onderbrekingen of een overdaad aan prikkels zorgen ervoor dat emoties sneller oplopen en moeilijker te reguleren zijn. In zo’n omgeving is het niet realistisch om te verwachten dat mensen altijd rustig en gefocust blijven.
Daar ligt dus ook een verantwoordelijkheid voor organisaties en leidinggevenden. Denk aan duidelijke afspraken rond bereikbaarheid, realistische workloads en een cultuur waarin het oké is om aan te geven dat iets te veel wordt.
Een medewerker kan wel beter leren omgaan met piekergedachten, maar als de verwachtingen continu veranderen of de werkdruk structureel te hoog ligt, bots je al snel op grenzen. Het enige dat écht werkt? Blijven praten en bereid zijn om bij te sturen.
Belangrijk om te onthouden: emoties zijn geen probleem dat je moet oplossen, maar een signaal dat je kan gebruiken. Ze vertellen je waar iets wringt, wat belangrijk voor iemand is en waar hun grenzen liggen.
Wie leert om die signalen te herkennen en er bewust mee om te gaan, krijgt niet alleen meer grip op zichzelf, maar ook op hoe die samenwerkt met anderen. En laat dat nu net zijn waar het op de werkvloer om draait.
